ડિઝાઇન સિટી સિઓલ -સૉલ ગુરુવાર, ડીસેમ્બર 23 2010 

80ના દાયકાના દાયકાના ઉતરાર્ધમાં  જયારે ઘરમાં નવું નવું ટીવી આવ્યું હતું ત્યારે તેના પર સિઓલ ઓલિમ્પિક જોયાનો રોમાંચ હજુ યાદ છે.  સ્પોર્ટસમાં ત્યારે બહુ સમજ પડતી ન હતી ( હજુ કોઇ પ્રગતિ નથી) પણ,  એ રમતો જોવાની બહુ મજા આવી હતી . ત્યારે સપનામાં પણ વિચાર્યું ન હતું કે કોઇક દિવસ આ સિઓલ શહેરની મુલાકાત લેવાનું બનશે.

હોટલ નોવોટેલ એમ્બેસેડર

તા. 10મી નવેમ્બરે રાતે  સિઓલના ગેન્ગનેમ ( અંગ્રેજી સ્પેલીંગ ,  gangnam ત્યાંની ભાષામાં ઉચ્ચાર ખબર નથી)  વિસ્તારમાં આવેલી હોટલ નોવોટેલ એમ્બેસેડરમાં પહોંચ્યા પછી ભારતના રાજદુત એસ.કે. ત્યાલે  અમને ‘ વેલકમ ટુ સૉલ ‘ એમ કહીને આવકાર્યા ત્યારે ખબર પડી કે આપણે જેને સિઓલ કહેતાં હતાં એનો ઉચ્ચાર તો સૉલ છે.  જોકે, પછી બે દિવસ અહીં ઠેર ઠેર welcome to soul of  Asia Seoul એવાં બેનર વાંચવા મળ્યાં.

મેં હજુ ભારતના તમામ મહાનગરો પણ પૂરેપૂરાં જોયાં નથી  એટલે તરત સરખામણી કરવા માંડવાની મારી કોઇ લાયકાત નથી. (આવાં કારણોસર હુ ગુજરાતી નવલકથાકાર બની શકતો નથી.  ) પણ, સૉલ ખરેખર પ્રેમમાં પડી જવાય એવું શહેર છે. ભારતના ગીચોગીચ રસ્તાઓ, ગંદકી, માર્ગો પર રખડતી ગાયો અને કૂતરાં, હોર્નના ઘોંઘાટથી ટેવાયેલા લોકોને સ્વાભાવિક રીતે જ આ શહેરની સ્વચ્છતા અને શાંતિ ગમી જાય. માર્ગો પર વાહનોની લાંબી લાંબી કતારો હોય પણ કોઇ હોર્ન વગાડે જ નહીં. ભારતમાં તો મ્યુઝિકલ ઓટો હોર્નની અલગ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ જ છે પણ, આ શહેરમાં તો એ બધા બિચારા બેકાર જ રહે. ભારતીય શહેરોમાં વિશાળ બહુમાળી ઇમારતોની આસપાસ જ ગંદા વસવાટો હોય, સાંકડી ગલીઓ હોય, રસ્તા પર લારીવાળા અને પથારાવાળાની જમાવટ હોય એવું બધું અમને ના જોવા મળ્યું. વિશ્વના કદાચ દરેક પ્રગતિશીલ આધુનિક શહેરોમાં આવું હશે.

મેયર ઓહ સી હુન

પણ, આ શહેરમાં એક અસામાન્ય બાબત જોવા મળી  અને તે તેનો ડિઝાઇન સિટી પ્રોજેકટ. સૉલના 49 વર્ષીય મેયર ઓહ સી હુનએ આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેકટ હાથ ધર્યો છે. એમને રૂબરૂ મળવાની તક તો ના મળી પરંતુ, ઇમેલ દ્વારા મોકલેલા પ્રશ્નોના એમણે વિગતવાર જવાબો આપ્યાં. ડિઝાઇન સિટી પ્રોજેક્ટ શા માટે એવા પ્રશ્નનો તેમણે બહુ સરસ જવાબ આપ્યો કે સૉલ હવે વિશ્વનું એક મહાનગર છે. અહીં રહેતા નાગરિકોને દરેક પળ એ અહેસાસ થવો જોઇએ કે તેઓ એક વિશ્વકક્ષના શહેરના નાગરિકો છે, તેમને આ વાતનું ગૌરવ થવું જોઇએ. તેમને એ સ્તરની ગુણવત્તાસભર સુવિધાઓ અને અનુભવ મળવા જોઇએ. સાથે-સાથે વિશ્વભરના પ્રવાસીઓમાં સૉલ માટે આકર્ષણ જમાવવા માટે પણ તેનું નવેસરથી ડિઝાઇનીંગ કરવું જરૂરી છે.

સૉલ સારી રીતે ડિઝાઇન થશે તો સ્થાનિક લોકો ખુશ રહેશે કારણ કે આખરે ડિઝાઇને એ એક અસરકાર

ક સ્ટ્રેસ બસ્ટર છે. સાથે સાથે વિશ્વભરના લોકો આ શહેરના પ્રેમમાં પડશે. અહીં પર્યટન કે બિઝનેસ માટે આવવાનું પસંદ કરશે. અત્યારે માત્ર આર્થિક પ્રભુત્વના જોરે જ કોઇ શહેરને વિશ્વના ટોચના શહેરોની હરોળમાં બેસાડી શકાય નહીં. સૉલને વિશ્વભરમાં જાણીતું બનાવવા માટે અમારે એક ગ્રોથ એન્જિનની જરૂર

હતી અને ડિઝાઇન અમારું ગ્રોથ એન્જિન છે.

ડિઝાઇન સિટી પ્રોજેકટમાં માત્ર બગીચા કે ફુવારા બનાવવા પર ધ્યાન અપાયું નથી પરંતુ, શહેરના બાહરી વાતવરણ સાથે તેની જુદી જુદી સિસ્ટમ્સ અને સર્વિસિસને બહેતર બનાવવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રીત કરાયું છે.

માર્ગો પર ફલાવર ડેકોરેશન

એક તરફ માઉન્ટ નેમસેન રેનેસાં પ્રોજેકટ અને હેન્ગેન્ગ રિવર રિસ્ટોરેશન પ્રોજેકટ જેવા મેગા પ્રોજેકટ હાથ ધરાયા છે તો સાથે સાથે સ્ટ્રીટ ડિઝાઇનીંગનો કન્સેપ્ટ પણ અમલમાં મુકાયો છે.

રેઇનબો ફાઇન્ટેઇન

સૉલને  વિશ્વનું સૌથી જોવાલાયક મહાનગર બનાવવા માટે એક બ્લ્યુ પ્રિન્ટ તૈયાર કરવામાં આવી છે. 2006થી સમગ્ર શહેરની કાયાપલટ કરવાનું શરૂ થયું છે. હાન રિવર પર મુલાઇટ રેઇનબો ફાઉન્ટેનનું નિર્માણ કરાયું છે. તેની સાથે હેન્ગેંગ રિવર ફ્રન્ટ પાર્ક બનાવાયો છે.  અમદાવાદમાં હજુ રિવર ફ્રન્ટ પ્રોજેકટ તૈયાર થઇ રહ્યો છે પરંતુ, સૉલના આ રિવર ફ્રન્ટ પ્રોજેકટની તોલે તે આવી શકશે કે નહીં તે એક સવાલ છે.

અહીં હાન નદીમાં નાનકડા કૃત્રિમ ટાપુઓ બનાવીને તરતા મૂકવામાં આવ્યા છે. આ ટાપુઓ પર જુદા જુદા ફેસ્ટીવલ, સંગીત, નાટકના પર્ફોર્મન્સીસ યોજાશે. 2012માં ક્રુઝ શીપ ટર્મીનલ બનશે અને 2016માં ફલોટીંગ હોટલ તૈયાર થશે.

કૃત્રિમ તરતા ટાપુઓ

હાન રીવર રેનેસાં પ્રોજેકટ 2030માં પૂરો થવાનો છે.

ગુજરાતમાં ભુજના ડિઝાઇનીંગમાં ભુજીયા ડુંગરને કે જુનાગઢના ડિઝાઇનીંગમાં ગિરનાર પર્વતને સાંકળી લેવાય તો કેવું સરસ કામ થાય ! અહીં સિટી ડિઝાઇનીંગ પ્રોજેકટમાં માઉન્ટ નેલસેમ પર્વતના રિસ્ટોરેશનનો પણ પ્રોજેકટ બનાવાયો છે. ટેકરી પરના જુના કિલ્લા જેવાં સ્ટ્રકટરનું રિનોવેશન, એસ્કેલેટર, સતત પ્રજવલિત મશાલ અને ઓબ્ઝર્વેટરી સહિતના આયોજનો થઇ રહ્યાં છે.

વડોદરામાં શહેરની વચ્ચોવચ્ચથી વિશ્વામિત્રી નદી વહે છે. આ નદીમાં ગંદુ પાણી વહેડાવવામાં આવે છે અને તેના કારણે કાંઠા વિસ્તારોમાં દુર્ગંધ અને મચ્છરોનો ત્રાસ વધી ગયો છે. સૉલમાં પણ શહેરની વચ્ચોવચ્ચ આવું એક નાળું છે. પણ, અહીં હવે ગંદા પાણીની જગ્યાએ ચોખ્ખું પાણી વહેડાવવામાં આવે છે. તેના બંને કાંઠે ગાર્ડનીંગ, બેંચીસ, જોગીંગ ટ્રેક, પ્લે ઇક્વિપમેન્ટ, લાઇટ સ્પોર્ટ્સ ફેસિલિટી ડેવલપ કરવામાં આવી છે. હવે લોકો

આ નાળાંની સમાંતર બનાવાયેલાં પાથ વે પર ઇવનિંગ કે મોર્નીંગ વોક લેવાનું પસંદ કરે છે.

રમણીય બનાવાયેલું નાળું. અહીં લોકો વોક લેવાનું પસંદ કરે છે

શહેરમાં અત્યાધુનિક સ્કાયક્રેપર્સની વચ્ચોવચ્ચ ટ્રેડિનશલ કોરિયન બાંધણી

ના મકાનોને પણ રિસ્ટોર કરી સાચવી રાખવામાં આવ્યાં છે. આ મકાનો આધુનિકતાની સાથે પરંપરાનું ફયુઝન  પૂરું પાડે છે.

ભારતના મોટાભાગના શહેરો ગંદા વસવાટ, પ્રદુષણ, ગંદકીની સમસ્યાઓ

થી પિડાય છે ત્યારે સૉલમાં શહેરને માત્ર સ્વચ્છ અને સુંદર નહીં પરંતુ ડિઝાઇનર સિટી બનાવવાનો પ્રોજેકટ ચાલે છે. યુનેસ્કોએ પણ આ પ્રયાસોને બિરદાવી સૉલને સિટી ઓફ ડિઝાઇન  જાહેર કર્યું છે.

ભારતમાં પાછા આવીને મને થયું કે અહીં ડિઝાઇનીંગ તો ઠીક પણ સિમ્પલ ટાઉન પ્લાનીંગની પણ વાત વિચારવી હમણા તો અશકય છે. કદાચ નગર રચના અને સિટી ડિઝાઇનીંગની રીતે 6000 વર્ષ પહેલાંના હડપ્પા કાળના આપણા પુર્વજો આપણા કરતાં ઘણા પ્રગતિશીલ હતા. આપણે હજુ બાથરૂમ અને બેડરૂમનાઇન્ટીરયર ડિઝાઇનીંગ સુધી પહોંચ્યાં છીએ. સિટી ડિઝાઇનીંગ આવતાં આપણે ત્યાં વાર લાગશે.  એવું નથી કે આ દિશામાં આપણે ત્યાં કોઇ વિચારતું નથી. થોડા સમય પહેલાં હું એમ.એસ.યુનિવર્સિટીના આર્કીટેકચર વિભાગમાં ગયો હતો. અહીંના વિદ્યાર્થીઓ દર વર્ષે આંતરકોલેજ સ્પર્ધા નાસામાં ટ્રોફીઓ જીતી લાવે છે. એકવાર તેમને વડોદરાના નવા બજાર (નવરાત્રિના ચણીયાચોળી માટે યુવતીઓની ફેવરીટ જગ્યા)ના ડિઝાઇનીંગ માટે પણ એવોર્ડ મળ્યો હતો. પુછપરછ કરતાં આ વિદ્યાર્થીઓએ કહ્યું હતું કે તેમૃણે આ આખી ડિઝાઇન મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને આપી દીધી છે પણ, તેમણે પછી કોઇ ફોલોઅપ કર્યું નથી. અહીં એક ગલી , એક બજારના ડિઝાઇનીંગમાં પણ કોઇને રસ નથી. અહીં હજુ પાયાની સુવિધાઓ બાબતે પણ કોઇ નક્કર પગલાં ભરાતાં નથી. ત્યાં ડિઝાઇનર સિટી તો બહુ દૂરની વાત છે.

Advertisements

વડોદરાથી સિઓલ….વાયા દિલ્હી…. મંગળવાર, ડીસેમ્બર 7 2010 

બહુ ઝડપથી મુગ્ધ થઇ જવું અને માણવું એ મારો સ્વભાવ છે.   તેમાં પણ આ તો જિંદગીનો પહેલો વિદેશ પ્રવાસ.. અને એ પણ, વડાપ્રધાનના ખાસ વિમાનમાં…જી20  જેવા વિશ્વના ટોચના દેશના નેતાઓનું સંમેલન અને તેમાં વિશ્વભરમાંથી આવેલા છ હજાર પત્રકારોમાંના એક આપણે હોઇએ…ખુમાર ચઢવો બહુ સ્વાભાવિક અને સહજ હતો. કદાચ..આવા પ્રસંગે ખુમાર ના હોય તો એ એબ્નોર્માલિટી કહેવાય અને થેન્ક ગોડ !  હું નોર્મલ છું.

પણ, એ ખુમાર, એ કેફ, એ મુગ્ધતા કોઇપણ બાબતને યથાતથ નિહાળવાની ક્ષમતા છિનવી લે છે. એટલે જ નક્કી કર્યું , ભલે, થોડુંક મોડું થાય પણ કોરિયા ડાયરી થોડોક કેફ ઉતર્યા પછી લખીશ.

પણ, સીધા કોરિયા જતાં પહેલાં મારે વડોદરાથી દિલ્હી જવું પડયું હતું અને એટલે જ દિલ્હીની થોડી વાત કરી લેવી પડશે.

તા. 9-11-2010

દિલ્હી સ્ટેશને ઉતરતાં વેંત દિલ્હી પોલીસનો બહુ સારો અનુભવ થયો. સ્ટેશનથી કોઇ રીક્ષાવાળા રફી માર્ગ જેવા વિસ્તારમાં આવવા તૈયાર ન હતા.  એ તો મને રફી માર્ગ પહોંચ્યા પછી ખબર પડી કે કેન્દ્ર સરકારના મોટાભાગના મંત્રાલયોની ઓફિસ આ વિસ્તારમાં છે. અહીં, જનરલી કોઇ રીક્ષામાં આવવાવાળું હોય નહીં એટલે બિચારા રીક્ષાવાળાને વળતી સવારી મળે નહીં. પણ, સ્ટેશને તો હું બરાબરનો અટવાયો  હતો. પછી, શું સુઝયું કે ચાલતો ચાલતો નજીકના ટ્રાફિક સર્કલ પર ગયો અને ત્યાં ટ્રાફિક મેનેજ કરતા પોલીસવાળાને વાત કરી. એણે મને બહુ સરસ રિસ્પોન્સ આપ્યો. એકદમ નમ્રતાથી કહ્યું , હું તમારા માટે કાંઇક વ્યવ્સ્થા કરું છું.  થોડી વારમાં એક રીક્ષા વાળો ત્યાંથી પસાર થયો એટલે તેણે તેને અટકાવ્યો અને કહ્યું, આમને રફીમાર્ગ ઉતારી દેજે અને મને કહ્યું કે, સાહેબ, આ તમને તમારી જગ્યાએ ઉતારી દેશે અને ભાડું પણ વાજબી લેશે. વાજબી ભાડાંની વાત એણે રીક્ષાવાળાને જ સંભળાવવા કહી હતી. અને આમ….દિલ્હી પહોંચ્યાના એક કલાક પછી હું આઇએનએસ બિલ્ડીંગ પહોંચ્યો.

આઇએનએસ એટલે દેશના તમામ ન્યુઝપેપરના સંગઠન ઇન્ડિયન ન્યુઝપેપર સોસાયટીની અહીં ઓફિસ છે. દેશના લગભગ તમામ ભાષાના તમામ મુખ્ય અખબારોના દિલ્હી બ્યુરો આ બિલ્ડીંગમાં છે. નજીકમાં જ પ્રેસ કલબ અને પ્રેસ ટ્રસ્ટ ઓફ ઇન્ડીયા એટલે કે જે પીટીઆઇના સમાચારો  આપણે દાયકાઓથી છાપાંઓમાં વાંચતા રહીએ છીએ તેની પણ ઓફિસ બાજુમાં જ છે.  દેશની રાજધાનીમાં બનતી રોજેરોજની ઘટનાઓ, ઘટનાપ્રવાહો,  સમગ્ર દેશને અસરકર્તા નિર્ણયો અને પ્રક્રિયાઓની વાત આ બિલ્ડીંગમાંથી કરોડો ભારતીયો સુધી તેમની ભાષામાં પહોંચે છે.  જેમણે કોઇ છાપાંની ઓફિસમાં આવતા સમાચારો. ત્યાંથી પ્રસરતા સમાચારોનું વાતાવરણ અનુભવ્યું હોય તેઓ કદાચ એ વખતની મારી ફિલીંગ સમજી શકશે.

દિલ્હી એટલે સ્વાર્થી અને મતલબી લોકોનું શહેર એવું વાંચ્યું કે સાંભળ્યું હતું.  એવું પણ સાંભળ્યું હતું કે દિલ્હીમાં ડગલે ને પગલે સિકયોરિટીની કનડગત છે. પણ, મને દર વખતે  જુદો અનુભવ થતો ગયો. કદાચ સ્ટેશને પેલા પોલીસવાળાએ સારા અનુભવના શુકન કરાવ્યાં હતાં. દિલ્હીમાં મેટ્રો ટ્રેનના સ્ટાફ અને સિકયુરિટી પર્સોનલથી માંડીને શાસ્ત્રી ભવનના  સિકયોરિટી કાઉન્ટર અને એરફોર્સ સ્ટેશન પાલમ ખાતેના એરફોર્સના કર્મચારીઓ સુધી. નમ્રતા , શિષ્ટ વાતચીત, અજાણી વ્યક્તિને મદદરૂપ બનવા શકય તેટલા પ્રયાસો આ બધું સ્પર્શી ગયું. એટલા માટે ખાસ , કે વડોદરામાં અને ગુજરાતમાં મેં ઘણા સરકારી સમારંભો એટેન્ડ કર્યા છે અને તેમાં સિકયોરિટીના નામે થતી હેરાનગતિનો જાત અનુભવ કર્યો છે.  સમાચારો માટે ઘણી વખત પોલીસ સાથે પનારો પાડયો છે અને એ વખતે પોલીસની બિનજરૂરી કડકાઇ, રૂક્ષતા , દરેક સાથે તોછડાઇથી જ વાત કરવાની શૈલી એ બધાનો અનુભવ કર્યો છે.

શાસ્ત્રી ભવન એટલે દેશના વિદેશ મંત્રાલય સહિતના બીજાં અનેક મંત્રાલયોની કચેરી ધરાવતું અનેક બ્લોકનું બનેલું સંકુલ.  અહીં સાંજે વિદેશ સચિવ નિરૂપમા રાવની પ્રેસ કોન્ફરન્સ હતી.  ઓબામાની ભારતમાંથી હજુ સવારે જ વિદાય થઇ હતી એટલે એ મુલાકાત અંગે ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના સત્તાવાર પ્રત્યાઘાત જાણવા દિલ્હીનું મિડીયા આતુર હતું. સમગ્ર કોન્ફરન્સ હોલ ખીચોખીચ ભરાયેલો હતો. દેશના તમામ અગ્રણી છાપાં અને ચેનલો ઉપરાંત વિદેશી મિડીયાના પ્રતિનિધિઓ પણ હાજર હતા.  વડોદરા અને ગુજરાત બહારના મિડીયા માટેનું આ મારું પહેલું એકસ્પોઝર… બધા પત્રકારો શાંતિથી વારાફરતી પોતાના પ્રશ્નો, પેટા પ્રશ્નો રજુ કરતા જાય. નિરૂપમા રાવ તેના બહુ સ્પષ્ટ અને નિખાલસ જવાબો આપતા જાય..કોઇ પ્રશ્ન ટાળવાની વાત નહીં કે ગોળ ગોળ જવાબો નહીં…મને ખબર છે કે વિદેશી મિડીયાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા એક ભારતીય પત્રકારે તો બહુ તોછડાઇથી અને નિરૂપમા રાવ પર અંગત પ્રહારો કરતો પ્રશ્ન પુછયો. એની ભાષા ખરેખર બહુ એબ્યુઝીવ હતી. પણ, નિરુપમા રાવે જરા પણ ઉશ્કેરાયા વિના એને જવાબ આપ્યો. જોકે, એ વખતે બાકી તમામ પત્રકારોએ એક અવાજે પેલા પત્રકારને ઝાટકી નાખ્યો અને કહ્યું કે પ્રશ્ન પુછવાની આ રીત બરાબર નથી. તમારે આ ભાષામાં વાત કરવાની જરૂર નથી.  આ પ્રોફશનાલિઝમ જોઇને આનંદ થયો.

આ પ્રેસ કોન્ફરન્સ અને એ પછીની પ્રેસ કોન્ફરન્સીસ માં મને એક લાક્ષણિકતા જોવા મળી  કે પહેલાં સત્તાવાર બ્રિફીંગ થાય. તેના પર સવાલ-જવાબનું સેશન ચાલે. એ પછી તમામ કેમેરા અને માઇક્સ બંધ કરાવી દેવામાં આવે અને બાદમાં, અધિકારીઓ દ્વારા બિનસત્તાવાર એટલે કે જેમાં કોઇ અધિકારીના નામનો ઉલ્લેખ કર્યા સિવાય સમાચાર આપવાના હોય છે એવું બ્રિફીંગ થાય. અહીં  અધિકારીઓ જરા વધુ ખુલ્લીને વાત કરે. નિરુપમા રાવે એક પ્રશ્નનો સરસ જવાબ આપ્યો કે વિદેશ નીતિમાં કયારેક મૌનથી વાતો કરવાની હોય છે અને કયારેક કેટલીક વાત બિટવીન ધ લાઇન્સ કહેવાની હોય છે. સરકાર જે વાત બાકીની દુનિયા સુધી ગર્ભિત રીતે પહોંચાડવા માગતી હોય તે આ બિનસત્તાવાર બ્રિફીંગમાં કહેવાતી હોય છે. આ સત્તાવાર અને પછી બિનસત્તાવાર બ્રિફીંગનો સિલસિલો બાકીના ત્રણ દિવસ પ્લેનમાં અને સિઓલમાં પણ ચાલતો રહ્યો.

પત્રકારની ધાક હોવી જોઇએ ? સોમવાર, ડીસેમ્બર 21 2009 

છેલ્લા કેટલાક સમયથી બહુ લોકો મને એવું કહી રહ્યા છે કે એક પત્રકાર તરીકે તમારી ધાક નથી. તમારું નામ પડે એટલે ભલભલા પોલીસ અધિકારીઓ તથા સનદી અમલદારોને પરસેવો પડી જવો જોઇએ. તમારો એક ફોન જાય એટલે તે પોતાની ખુરશી પરથી ઉભા થઇ જવા જોઇએ. ધારાસભ્યો અને બીજા નેતાઓ દર બે-ચાર દિવસે તમારા ખબર પૂછવા જોઇએ. શહેરના કોઇ પણ સમારંભમાં તમારું સ્થાન પહેલી હરોળમાં જ હોવું જોઇએ. તમારા કામો માટે એક કહેતાં દસ માણસોની લાઇનો લાગવી જોઇએ. વગેરે…વગેરે….પણ, આવું કાંઇ બનતું નથી. ઘણા લોકોએ તમારું નામ જ સાંભળ્યું નથી. કોઇએ નામ સાંભળ્યું પણ હોય તો તેને ડર લાગતો નથી. તમને જોઇએ એવું મહત્વ કયાંય અપાતું નથી. આવું કયાં સુધી ચાલે  ?

આ બધા લોકોએ મને વિચારતો કરી મૂકયો છે. શું પત્રકારની ધાક હોવી જોઇએ ? હું શાળામાં ભણતો હતો ત્યારે પત્રકાર બનવાનું નક્કી કર્યું હતું એ વખતે આ ધાક શબ્દ કયાંય મારા મનમાં હતો કે નહીં ?  સમાજમાં બીજા અનેક પ્રકારના વ્યવસાયો છે. આ બધા વ્યવસાયો સમાજને કોઇને કોઇ  રીતે ઉપયોગી છે. પત્રકારત્વ પણ બીજા વ્યવસાય જેવો જ એક વ્યવસાય છે. તો પત્રકારનો વિશેષ દરજ્જો શા માટે હોવો જોઇએ ?

પત્રકારે સમાચાર મેળવવા માટે હંમેશા સત્તાના કોરીડોરમાં ફરતા રહેવું પડે છે. ટોચના સત્તાધીશો સાથે સંપર્કમાં રહેવું પડે છે. દરેક કાર્યક્રમમાં પત્રકારોને બોલાવવામાં આવે છે, તેમને આગળ સ્થાન અપાય છે તેનું એક માત્ર કારણ તેમને અહેવાલ મેળવવામાં સરળતા ઉભી કરી આપવાનો હોય છે.

પણ, સત્તાના કોરીડોરમાં રહીને પત્રકારો પોતાને સત્તાધીશોની સમકક્ષ માનતા થઇ જાય છે. સામાન્ય જનને સુલભ ના હોય તેવા સંપર્કો અને સંબંધો તેમને સુલભ બને છે. લોકો જેમને મળવા ઝંખતા હોય, જેમની કદમબોસી કરતા હોય એવા લોકો પત્રકારો સાથે જરા વિનંતીના સૂરે કે મુસ્કુરાઇને વાત કરે છે એટલે પત્રકારને લાગે છે કે પોતે સૌથી વિશેષ છે.

સંબંધો અને સંપર્કો  કેળવવા એ તો પત્રકારે તેની વ્યવસાયિક ફરજના ભાગરૂપે કરવી પડતી કામગીરી છે. મોટાભાગના આવા સંબંધો સ્વાર્થના પાયા પર રચાય છે. તેમાં કોઇ આત્મીયતા હોતી નથી. પત્રકારને માહિતી મેળવવાની ગરજ હોય છે અને સામેની વ્યકિતને માહિતી આપવાની ગરજ હોય છે. પ્રચારની ભૂખ અને અપપ્રચાર ખાળવાની તકેદારી આવા સંબંધોના પાયામાં હોય છે. પણ, ધાક એ જરા જુદી બાબત છે. ઘણા શહેરોમાં, જિલ્લા અને તાલુકા મથકોમાં અને હવે તો નાના-નાના કસ્બાઓમાં પણ કેટલાક પત્રકારોની ઇમેજ ‘ભાઇ’ જેવી હોય છે.  બધા તેમને સલામ ભરે, બધું તેમને પૂછીને થાય અને બધામાં તેમનો ભાગ હોય એ સહજ ગણાય છે. વડોદરા જેવાં શહેરમાં પણ આવા મોટાભાઇઓ જોવામાં આવ્યા છે. તેમની ધાકની કથાઓ દંતકથાઓની જેમ પત્રકારો અને જાહેર જીવનના લોકો વચ્ચે ચર્ચાતી રહે છે. દર વખતે આ ધાક માત્ર સમાચાર લેવા પૂરતી જ હોતી નથી. આવી ધાકના કારણે કરોડપતિ પત્રકારો એવો શબ્દપ્રયોગ પણ અસ્તિત્વમાં આવ્યો છે.

લોકો મને કહે છે કે પત્રકારનું કામ એટલા માટે અગત્યનું છે કે તે લોકમાનસ પર અસર પહોંચાડે છે. પણ, એવાં તો બીજા ઘણા કામ છે કે જેનાથી લોકો પ્રભાવિત થતા હોય. એક શિક્ષક તો અનેક પેઢીઓનું ઘડતર કરતો હોય છે. હજુ પણ છાપાંના અહેવાલો કરતાં શિક્ષકના એક વાકયની વિદ્યાર્થીઓ પર વધારે અસર થતી હોય છે. એમ જોવા જાવ તો સમાજમાં કોઇ વ્યવસાય બિનઅગત્યનો નથી. દરેકનું પોતાનું મહત્વ અને પ્રદાન છે. સામાજિક વ્યવસ્થા બરાબર ચાલતી રહે તે માટે નાનામા નાના વ્યવસાયીનું પણ મોટું પ્રદાન હોય છે.

લોકો કહે છે કે કોઇ તમારાથી ડરતું નથી. હવે આને પ્રશંસા કહેવી કે કટાક્ષ કહેવો એ મને સમજાતું નથી. આ સારી વર્તણુકનું પ્રમાણપત્ર છે કે પછી કામમાં નિષ્ફળ ગયાની સાબિતી છે ? શું લોકો મારાથી ડરતા રહે, ગભરાતા રહે એ મારું કે કોઇ પણ પત્રકારનું ધ્યેય હોવું જોઇએ ? આપણને જયારે એવી ખબર પડે કે કોઇ આપણાથી ગભરાય છે તો તે આનંદની વાત છે કે અફસોસની ?

ઘણી વખત સજ્જનતાને નબળાઇ માની લેવામાં આવે છે. કયારેક તો કોઇનો વ્યવહાર જોઇને એવું લાગે છે કે આ પેલા ધાકવાળાભાઇઓને જ લાયક છે. પણ, પછી મન પાછું પડે છે. પેલી ટકોર કરનારાઓ માટે હું મનમાં ને મનમાં ગાઇ લઉ છું, ” એવા રે અમે એવા રે …..”